تكليف منافى نيست . بيان مطلب : غرض اصلى ذات حق از اين همه وعده‌ها و وعيدها ، ارسال رسل ، انزال كتب و . . . آنست كه معصيت و نافرمانى از جامعه ريشه كن شده و اطاعت و فرمانبردارى از دستورات الهى در اجتماع حاكم گردد تا در نهايت بشريت به خوشبختى دارين نائل آيند و روى همين اصل تكاليف و دستوراتى را براى ما مقرر فرموده است آنگاه خداوند به يكى از سه نحو ذيل مىتواند تكاليف را به عباد برساند : 1 - مراد و مطلوب خويش را به انسانها ابلاغ فرموده و اسباب و عواملى هم كه در اتيان آن مراد دخيل مىباشند در اختيار بشر قرار دهد يعنى به آنها توانائى و ابزار كار بدهد ولى ديگر وعده‌اى و وعيدى و . . . نباشد . 2 - راه هر نوع تخلف و سرپيچى از دستوراتش را به روى بندگان بسته و آنان را به انجام طاعات و ترك معاصى مجبور سازد فى المثل تا شخصى خواست قدمى در مسير ضد خدا گام بردارد قدم او را بشكند و تا خواست دست به گناهى بيالايد دست او را بخشكاند و تا چشمى خواست به نامحرم بنگرد او را كور سازد و . . . و چنين امرى بر خلاف حكمت الهى از تكاليف در اين دنيا است كه همان آزمايشى و تكامل باشد و از سراسر آيات و روايات به خوبى مستفاد است كه خدا چنين تكليفى نفرموده . 3 - بندگان را مكلف فرموده و بدنبال آن آنها را بسوى اعمال صالحه ترغيب نموده و وعدهء بهشت دهد كه اگر با اختيار فلان طاعت را بجا آورديد به نعمت بهشت مىرسيد و از اعمال طالحه بر حذر دارد و وعدهء جهنم دهد بدون اينكه به سر حد جبر و اضطرار برسد . ( لطف يعنى اين ) . نكته : مواردى كه عقل خود حسن و قبح فعلى را ادراك مىكند در آنجا ارسال رسل لطف است و بقول اصوليين : الواجبات الشرعية الطاف فى